Njemačka je 1942. godine doživjela prve poraze na svjetskim frontovima: Tokom mjeseca oktobra te godine VIII britanska armija je kod El-Alameina u Libiji porazila njemački Afrički korpus kojim je komandovao general Erwin Rommel. Britanska i američka vojska se 8. novembra 1942. godine iskrcala u Maroko i Alžir. Tokom februara 1943. godine sovjetska Crvena armija je zabilježila veliku pobjedu kod Staljingrada. Jugoslavenski partizani su u BiH i dijelovima Hrvatske (Kordun, Banija, Lika i Dalmacija) tokom druge polovine 1942. godine postigli velike uspjehe.

Njemačka se bojala brojnosti Titovih pobunjeničkih organizacija. Pretpostavka je bila njihova da su se jugoslavenski partizani trebali pridružiti zapadnim saveznicima u slučaju angloameričkog iskrcavanja na Balkan, te su zaključili da bi se trebalo prije svega suzbiti ustanak u Jugoslaviji. Zaključak je doveo do sastanka tokom jeseni 1942. godine Adolfa Hitlera u Vinici (Ukrajina) sa general-pukovnikom Alexanderom Lohrom. Alexander Lohr je bio njemački komandant Jugoistoka. Na sastanku je bio prisutan i von Horstenau, opunomoćeni vladajući general u Zagrebu i Ante Pavelić, poglavnik NDH. Razmotrena je vojno-politička situacija na Balkanu i mogućnost za izvođenje vojne operacije u cilju uništenja partizana i konsolidacije prilika u NDH. Dogovoreno je da se poduzmu operacije za uništenje NOV i POJ i Titove države (Bihaćke republike).

Isplanirana je specijalna vojna operacija kodnog naziva Weiss. Operaciju su lično isplanirali njemački general-pukovnik Lohr i zapovjednik italijanske II armije general Mario Roatta. U prvoj fazi operacije Weiss cilj je bio uništiti partizanske jedinice 1. hrvatskog (6. lička divizija, 7. banijska divizija i 8. kordunaška divizija) i 1. bosanskog korpusa (1. proleterska, 2. proleterska i 3. udarna divizija). Uništenje ovih partizanskih divizija trebalo je biti na području između Karlovca, Ogulina, Gospića, Knina, Bosanskog Petrovca, Sanskog Mosta i Gline.

Njemački plan uništenja Bihaćke republike

Alexander Lohr je planirao 90.000 vojnika, a glavna udarna snaga trebala je biti njemačka VII SS divizija Prinz Eugen. Ostale jedinice u ovim brojevima bile su: 369. legionarska, 114. i 117. pješačka lovačka divizija i dijelovi 187. grenadirske divizije sa oko 50.000 vojnika. Italija je planirala dvizije Re, Sassari, Lombardija, Bergamo i Murge sa oko 25.000 vojnika, te oko 10.000 ustaša i domobranskih snaga sa 2000 četnika.

Sedma SS brdska divizija Prinz Eugen bila je jedinica sastavljena od pripadnika njemačke nacionalne manjine (Volksdeutscheri) koja je uglavnom bila iz Banata, Bačke, Srijema, Istočne Slavonije i Baranje. Odlika te divizije bila je ta da su poznavali jezik ovog područja kao svoj maternji i mentalitet. Upravo su to bili jedni od faktora koji su ih činili opasnim protivnicima.

Njemačke motorizovane jedinice na Ripačkom klancu idu u nove napade na oslobođenu teritoriju tokom februara 1943. godine.

Glavninu vojske NDH činile su domobranske snage. U odnosu na ustaše, domobrani su bili naoružani slabijim naoružanjem. Vodstvo i vojna služba nije bila na nekom zavidnom nivou. Loša odanost domobrana posebno se uočila tokom oslobađanja Bihaća u jesen 1942. godine, kada su se brojni domobrani predavali partizanskoj vojsci, a u međuvremenu su ustaše strogo kažnjavale i pucale po domobranima koji su izrazili želju da se predaju tokom bihaćke operacije. Zadnje uporište tokom oslobađanja Bihaća u jesen 1942. godine bio je Žegar, gdje su ustaše pružile žestok otpor.

Bihać dio grada uz kanal, snimljeno poslije ponovne okupacije tokom mjeseca februara 1943. godine.

Krajem 1942. godine u Hrvatsku sa obuke pristiže i njemačka 369. pješačka divizija poznatija kao Teufel division (Vražija divizija). Ova divizija sastavljena je od hrvatskog ljudstva i podoficira, te njemačkih oficira. Upravo je Alexander Lohr računao na ova pojačanja u specijalnoj zimskoj operaciji Weiss. Sedma SS divizija Prinz Eugen sa zapada je planirala kretanje cestom Karlovac-Slunj-Bihać-Bosanski Petrovac-Ključ. Jedinice su imale zadatak da se povežu u zoni Vrtoča. Na lijevom krilu Prinz Eugen divizije nastupala je 369. divizija ojačana regimentom 187. pričuvne divizije sa trećim domobranskim gorskim zdrugom. Njemačka 714. divizija napadala je sa linije Bosanski Novi-Sanski most, a drugi domobranski gorski zdrug napao je liniju Sanski Most-Bosanska Krupa.

Italijanska divizija Lombardija napadala je sa desnog krila prema Slunju i Bihaću. Divizija Re ojačana jednom ustaškom i dvije domobranske bojne, te ostatkom divizije Sassari, kretala se prema Bihaću sa linije Lovinac-Lički Osik-Vrhovine. Divizija Sassari kretala se sa linije Lovinac-Gračac prema Bruvnu-Donjem Lapcu-Bihaću. Četnici iz Dinarske divizije potpomognuti hercegovačkim četnicima, napali su od Knina prema Kulen Vakufu u saradnji sa Sassari divizijom.

Ulazak njemačkih trupa u Bihać 1943. godine.

Dana 26. januara 1943. godine, njemačke jedinice prelaze Koranu i probijaju se do Drežnik Grada. Tim potezom direktno je ugrožen Bihać. Na bihaćkom području otpor su još uvijek pružali 8. divizija i Kordunaški partizanski odred. Usljed teškog stanja i velikog broja ranjenika i nemoćnih, partizani su morali napustiti Bihać. Prinz Eugen divizija ušla je u Bihać 29. januara 1943. godine i nastavila prodor prem Ripču, Donjem Lapcu i Bosanskom Petrovcu.

Izvor fotografija: JU Muzej Unsko-sanskog kantona.