Ako bih morao izdvojiti jednu riječ koja najpreciznije opisuje moje pozorišno iskustvo u 2025.
godini, to bi bila - eksperiment. Gotovo svaka predstava koju sam gledao tokom ove godine
pokušavala je pronaći novi način da ne bude samo ''zanimljiva'', nego da jače, direktnije i efektnije
prenese svoju poruku. Ti pokušaji nisu uvijek bili jednako uspješni, ali su jasno ukazivali na potrebu
savremenog pozorišta da stalno preispituje vlastite forme i metode izražavanja.
Zajedničko većini tih predstava jeste bavljenje društvenim pitanjima koja često ostaju ispod
površine javnog diskursa, a istovremeno duboko oblikuju naše živote. Ratna trauma, diskriminacija,
gubitak glasa, emotivna usamljenost - sve su to teme koje su se iznova pojavljivale, bilo kroz
direktan angažman, bilo kroz intimne, lične ispovijesti. Upravo na tom presjeku između društvenog
i intimnog, 2025. godina je pokazala koliko pozorište može biti snažno, ali i koliko lako može
izgubiti fokus.
Predstava Boško i Admira, koju sam gledao u septembru u Narodnom pozorištu Sarajevo u okviru
Sarajevofesta, djelovala je kao jasan primjer ambicije da se poznata priča sagleda iz novog ugla.
Produkcija Slovenskog mladinskog gledališča iz Ljubljane ostaje vjerna narativu o ''sarajevskom
Romeu i Juliji'', ali ga pokušava obogatiti nizom savremenih scenskih postupaka. Podcast-forma na
početku, korištenje kamere za svjedočenja različitih strana, te paralelno kopanje grobova uz čitanje
imena ljubavnih parova stradalih u ratovima širom svijeta - sve su to rješenja koja, posmatrana
pojedinačno, nose snažan potencijal.
Međutim, upravo u njihovom nagomilavanju nastaje problem. Predstava u jednom trenutku postaje
preopterećena vlastitim ambicijama, a jasna dramaturška linija se gubi. Kao gledalac, ostajem
rastrzan između različitih fokusa, nesiguran šta je zapravo središnja tačka predstave. Eksperiment
tada prestaje biti sredstvo, a postaje prepreka, pa se poenta čitave priče razvodnjava pod težinom
forme.
Sličan problem, ali iz sasvim drugačije perspektive, javlja se u predstavi Ogledalo, koju sam gledao
tokom Internacionalnog festivala MESS. Ovdje je u pitanju pokušaj da se filmska poetika i
atmosfera Tarkovskog prenesu u pozorišni prostor. Predstava se gotovo u potpunosti oslanja na
atmosferu, sporost i asocijativnost, zanemarujući pritom specifičnosti pozorišnog medija.
Dugotrajni prizori, izostanak jasnog ritma i niz digresija udaljavaju fokus od osnovne priče o
čovjeku koji se osvrće na vlastito djetinjstvo i odrastanje.
Posebno problematično djeluje korištenje AI-generisanih vizuala, koji ne samo da ne doprinose
scenskom jeziku predstave, nego otvaraju i pitanje odnosa tehnologije i pozorišta. U mediju koji
počiva na živom prisustvu i neposrednosti, takvi prečaci djeluju suvišno, pa čak i estetski i etički
upitno. Ogledalo tako ostaje primjer kako atmosferičnost, ako nije precizno vođena, može postati
zamka, naročito za savremenu publiku čije je strpljenje sve ograničenije.
Za razliku od ove dvije predstave koje se bave kolektivnim iskustvima i velikim idejama,
Frankenštajn Teatra za djecu i omladinu iz Skoplja okreće se publici mlađeg uzrasta, ali s izuzetno
ozbiljnim temama. Predstava koristi lik Frankenštajna kao metaforu za ''Čudovište'' koje nastaje kao
posljedica neprihvaćanja, diskriminacije i društvene osude. Vizuelno bogata i energetski snažna,
predstava kombinuje lutkarstvo, žive glumce, muziku i razigran mizanscen.
U toj kombinaciji krije se i njena najveća slabost. Preveliki broj izražajnih sredstava povremeno
potiskuje samu priču u drugi plan. Ipak, s vremenskim odmakom, lutkarstvo se pokazuje kao jedan
od intrigantnijih elemenata predstave - ne do kraja dramaturški razrađen, ali potencijalno snažan u
simboličkom smislu. Frankenštajn možda ne uspijeva u potpunosti objediniti sve svoje ideje, ali
ostaje vrijedan primjer hrabrog, eksperimentalnog teatra za mlade koji ne bježi od teških pitanja.
Najintimniji trenutak pozorišne 2025. godine za mene je predstavljala monodrama Ljudski glas,
izvedena u Kamernom teatru 55 tokom Dana Jurislava Korenića. Predstava se bavi ličnom
tragedijom žene koja, kroz telefonski razgovor s bivšim partnerom, pokušava pronaći vlastiti glas i
smisao. U svom prvom dijelu, gotovo uronjenom u mrak, predstava gradi snažnu atmosferu
izgubljenosti i emotivne praznine. Taj minimalizam, iako rizičan, postavlja čvrst temelj za ono što
slijedi.
Drugi dio predstave okreće se eksperimentu, dekonstrukciji i igri s glasom i zvukom. Iako taj
zaokret može djelovati zbunjujuće, završnica ostavlja snažan emotivni trag i potvrđuje da
eksperiment, kada proizlazi iz unutrašnje potrebe teksta, može biti duboko efektan. Ljudski glas
pokazuje da pozorište ne mora uvijek govoriti glasno da bi bilo snažno.
Na kraju, 2025. godina u pozorištu ostaje godina traženja. Traženja novih formi, novih jezika i
novih načina da se govori o temama koje nas se tiču, bilo kao društva, bilo kao pojedinaca.
Eksperiment se nametnuo kao dominantno sredstvo, ali i kao stalni podsjetnik da forma bez jasne
svrhe lako može postati sama sebi cilj. Najuspjeliji trenuci dolazili su onda kada su forma i poruka
međusobno podržavale jedna drugu. Uprkos svim promašajima i viškovima, 2025. je potvrdila da
pozorište još uvijek ima potrebu da rizikuje, da se preispituje i da traži nove puteve komunikacije s
publikom, a to je možda njegov najvažniji kvalitet.