Seid Hasanefendić
“Plava dolina” (ulje na platnu)

"Cijeli svoj slikarski vijek sam njegovao teme s domaćeg tla. Uvijek sam želio da se bosanske teme
prezentiraju, ali ne na faktografski način, već da im unesem tu neku duhovnost i kvalitet…”
- Seid Hasanefendić

Seid Hasanefendić Trabzon (Brčko, 25. april 1935. – Sarajevo, 4. juli 2020.)
bosanskohercegovački akademski slikar i profesor. Završio Školu za primijenjenu
umjetnost u Sarajevu gdje je učio tehnike kiparstva i zidno slikarstvo, što je
najznačajnije uticalo na njegov likovni izražaj. Diplomira na Akademiji likovnih
umjetnosti u Zagrebu, nakon čega je izabran za profesora na Akademiji likovnih
umjetnosti u Sarajevu.
Djela profesora Hasanefendićeve bila su obilježena atmosferom fantastičnog i
nadrealnog. Njegov pristup apstrahiranju te korištenju geometrijskih formi negirao je
predmetni svijet, koristeći se simbolima koji se referiraju na prostor Bosne i
Hercegovine. Naglašavao je značenje koje je u razvoju njegovog likovnog
senzibiliteta imalo bavljenje kiparstvom za vrijeme školovanja na Umjetničkoj školi:
“Ja sam počeo kao kipar. Volim formu, masu, prostor. Osjećam potrebu da svaki
element slike ima iluziju treće dimenzije.(…) Idem čak dotle da tako naglašavam
forme da se često stiče dojam da one izlaze iz ograničenog prostora slike jer mi se
čini da tek u takvoj situaciji slike mogu da žive nekakav svoj život.” 1 Forme koje bi
prikazivao bile bi realizovane u pročišćenom cretežu te također u samoj
materijalizaciji sa čistom kolorističkom obrade, bez naglašenih tekstura. Sasvim
odbacuje suvišne elemente, te svodi formu na čistu, fluidnu i harmoničnu. Te se
takvim načinom rada pruža magičnost njegovim radovima, bez apstrahiranja koje
svodi formu na neprepoznatljivu, sa čistim podcrtavanjem i naglašenim plasticitetom
forme.


“Plava dolina”

Djelo naslikano tehnikom ulje na platnu, koje na prvi pogled aludira na slikarsko
umijeće koje posjede Seid Hasanefendić i njegovo poznavanje likovnih elemenata te
način na koji implementira isto. Samo djelo sadrži kvalitete karakteristične za samog
umjetnika, što podrazumijeva nadrealistički pristup sa inkorporiranim elementima
koji sadrže simboličke karakteristike.

Kompozicija slike sadrži elemente centralne kompozicije sa dijagonalnim formama
koje doprinose dinamičnosti i samoj fluidnosti elemenata na slici. Naglašena
geometrizacija formi, koje koristeći se valerskom obradom sadrže izraženu
trodimenzionalnost sa kombinacijom plošnih rješenja. Forme koje čine kompoziciju,
iako u svom razmještaju posjeduju dozu haotičnosti, nasumičnosti, zapravo čine jednu
jako organizovanu cjelinu što samo po sebi predstavlja određenu vrstu kontrasta,
organizovanog i nasumičnog. Jedan od likovnih elemenata koji se ističističe na slici
jeste ravnoteža, koja smiruje, dozira samu dinamiku djela, te ga čini harmoničnim i
fleksibilnim.

Ono što je karakteristično za umjetnika jeste simmbolizam u njegovim djelima, koji
se referira na rodni kraj, domovinu u kojoj je umjetnik odrastao. Često prikazani
element koj se vezuje za već spomenutu simboliku jeste nišan, koji nosi simboliku
prostora Bosne i Hercegovine. Nišan sam po sebi odaje dozu mističnosti i morbidnosti
u svom značenju, predstavljajući smrt i stradanje, dok se na slikama Seida
Hasanefendića javlja sa drugačijom pojavom.
“Nišani na mojim slikama nemaju više tešku, neugodnu ili morbidnu asocijaciju.”

Tako se na slici “Plava dolina” javlja motiv nišana kroz geometrizirane, apstrahirane
forme koje jako podsjećaju na formu nišana, što se može potvrditi kroz umjetnikove
tendencije o prisustvu simbolizma u njegovim slikama.

Intenzivan kolorit koji je karakterističan za umjetnika, sa izraženom plavom bojom, sa
ekcentima žute i zelene, što se kroz prizmu simbolističkog pristupa može posmatrati
kao omaž rodnom kraju, sa komplementarnim kontrastom plave i žute što se može
vezati za samu zastavu Bosne i Hercegovine, dok plava i zelena boja pored svoje
mistične pojave, u otvorenoj intepretaciji mogu simbolizirati samu prirodu po čemu je
prostor Bosne i Hercegovine poznat, sa raskošnim šumama prekrivenim zelenim
akcnetima i rijekama i jezerima koje doprinesi prisutnosti plave boje. Sama forma
koja se nalazi u lijevom uglu na dnu slike, sa svojom formom aludira na pejzaž,
prisutnost zelenog prekrivača. Jedini akcenti koji se javljaju u bijeloj boju smješteni
su u gornjem dijelu kompozicije, što se može interpretirati uz narativ pejzaža, kao
geometrizirana, simbolička prisutnost oblaka na plavoj pozadini.
Elementi intenzivnog kolorita pružaju vedru, razigranu atmosferu koja je kontrastna, u
svom konfliktu sa tamnom mističnom pozadinom.

Djelo “Plava dolina” odaje veliki uticaj nadrealizma na samog umjetnika. Kroz djela
nekih od najreprezentativnijih umjetnika nadrealizma, kao što su Salvador Dali, Max
Ernst, Paul Klee prisutna je zajednička nit koja se provlači kroz djelo “Plava dolina.
Moguće je napraviti komparaciju sa djelima umjetnika Joana Miró-a i Salvadora
Dalija. Zajednička nit koja se provlači kroz djela Seida Hasanefendića i Salvadora
Dalija je izražena kroz forme i način na koje su postavljene u prostoru. Plastičnost
formi na djelima Dalija se naglašava na sličan način kao na djelu “Plava dolina”, sa
čistom valerskom obradom, kojom se pruža trodimenzionalnost elmentima, i sama
dubina prostora.

Raspored elemenata na kompozicijji sa svojom dozom nasumičnog postavljanja u
prostor, usko se vezuje za način na koji Dali postavlja elemente u prostor, koje
aludiraju na totalno iracionalan način raspoređivanja. Kada se djelo upoređuje sa
djelima Joana Miró-a može se spomenuti način rada koji aludira na sasvim abstrakto
djelo, sa plošnim rješenjima i elementima koji se prvim planom odvajaju od
pozadinskog rješenja. Na isti način forme u djelu “Plava dolina” vode konflikt sa
praznim pozadinskim prostorm, potencirajući važnost negaitvnog prostorea kao
centralnog elementa.