Tri decenije od završetka rata, Banjaluka je grad sa novim, vještačkim, ali i izvještačenim identitetom. Kakva je budućnost ovog grada, pitanje je koje malo koga brine, a ponajmanje trenutne stanovnike Banjaluke, jer isti, osim adrese prebivališta, nemaju skoro nikakvu dublju povezanost sa gradom. Ako se Banjaluka više uopšte i može nazvati gradom.
Plagijat FGR-a:
Fina gradska raja ili skraćeno FGR označava skoro pa pogrdan naziv za društvenu kastu čiji pripadnici svoje ponašanje i stil života baziraju isključivo na činjenici ili kvazinavodu o gradskom, asfaltskom, starosjedilačkom porijeklu. Na osnovu, najčešće lažiranog urbanog porijekla biraju mjesta na kojima piju kafu, poslove koje rade, fakultete na kojima studiraju, osobe sa kojima se druže, lica koja izbjegavaju, muziku koju slušaju i u tome i nema ništa loše, osim kada dođe vrijeme izbora, ali onih demokratskih, ne estetskih ili društvenih. Tada se fina gradska raja zavuče u budžake javnosti, odakle se evo već trideset godina brani prenemaganjem o seljacima, izbjeglicama i došljama koje su uništile sve, amnestriajući sebe od bilo kakve odgovornosti uz rečenicu: Ja sam dijete grada!
FGRovci i FGRovke imaju sve što požele osim bazičnih uslova da odistinski budu građani. Raja je kao termin u vrijeme osmanske vlasti svakako označavala pokoreno stanovništvo, a ni pet vijekova kasnije, ovog puta fina gradska raja, nije izborila slobodu.
U Banjaluci fine gradske raje ima sve više, a građana shodno tome sve manje. Nekoliko faktora, prevashodno političkih i ekonomskih uticali su na endemizaciju građanskog sloja stanovništva. Treba se otvoreno suočiti sa sveopštom bijelom kugom i masovnim odlivom stanovništa, što svakako nisu samo problemi Banjaluke, već čitave Bosne i Hercegovine. Ako iz jednačine odumiranja oduzmemo kolektivni trend iseljavanja, ostaju političko - ideološki elementi i svakodnevne posljedice živućeg etničkog čišćenja.
U periodu od 92' do 95' obale Vrbasa izgubile su više od 60 hiljada stanovnika. Izgubiti je savršen izraz, jer tih 60 i kusur hiljada Banjalučana i Banjalučanki nisu nužno ubijeni, zaklani ili spaljeni, već izgubljeni. Izgubljeni u sabirnim centrima, stranim ambasadama, skandinavskim socijalnim službama, prekookeanskim letovima. Izgubljeni u sadašnjosti i budućnosti.
Od onovremenog grada ostali su spomenari, monografije, epistole na pohabanoj hartiji, blijede fotografije i po neka predratna, VHS kaseta. Sve ostalo što je stvorio mir, rat je progutao. Ako pitate finu gradsku raju za ovakvu sadašnjost krivi su oni koji su došli, ali nipošto nisu krivi oni koji su ostali. Fina gradska raja pravovremeno je pronašla svoja uhljebljenja. Da li u stranci ili na vratima bogomolja - potpuno je svejedno, jer strukture koje u postratnoj Banjaluci garantuju uspjeh, narodski rečeno prde u isti fenjer. U statističku grešku su se pretvorili svi oni koji u rodnom gradu mogu zapravo da žive kao svoji na svom, a da se što manje gade sami sebi samo zbog toga što su Banjalučani. Finoj gradskoj raji priključile su se i generacije prigradskih mediokriteta koje su svijetla velikoga grada prvi put ugledale nakon zemljotresa 1969. godine ili tokom obnavljanja grada, kao najamni radnici, odnosno studenti iz provincije. Svi oni i one obnoć postadoše građani, građani prvog, drugog i petnaestog reda manje je bitno, jer stvarnu važnost nosi samo asfalt pod nogama i gradska, rajno - rajska promaja u glavi.
Etničko čišćenje nije imalo samo ratnozločinački karakter, jer nisu očišćeni samo Bošnjaci, Hrvati i nepodobni Srbi, već prije svega građani, isti oni koji su decenijama unazada stvarali obrise i suštinu grada ne obazirući se na minorne, vjersko - etničke razlike.
Ipak, Banjalučani su na kraju govna poručali, a ono malo što ih je ostalo nastaviće da žvaće, sve dok se fina, bezmuda gradska raja ne zasiti svog propadanja, no za novi jelovnik će tada već biti kasno.
