Srbija je 2022. godine najavila kupovinu 12 francuskih borbenih aviona tipa Rafal, što predstavlja najveću vojnu nabavku od jedne zapadne zemlje. Ovaj potez naširoko je tumačen kao signal interesovanja Srbije da se bliže uskladi sa standardima Evropske unije i NATO-a, uprkos historijskim vezama sa Rusijom. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić je tu odluku opravdao kao korak ka modernizaciji vojske , koja se tradicionalno oslanjala na rusku opremu. Međutim, ova kupovina izazvala je kritike i špekulacije o pravim namjerama Srbije. Moskva, dugogodišnji saveznik Beograda, na ovu promjenu gleda sa sumnjom. Ruski ambasador u Srbiji javno je postavio pitanje da li ovakvi potezi ukazuju na to da se Srbija udaljila od neutralnosti. Srpski zvaničnici su, zauzvrat, umanjili geopolitičke implikacije, insistirajući da je kupovina praktična odluka, a ne politička. Ovakav razvoj događaja postavlja pitanja o ulozi Srbije u regionu. Dok neki tumače akviziciju kao korak ka Zapadu, kritičari tvrde da je ona uglavnom performativna, s obzirom na kontinuirano oslanjanje Srbije na rusku energiju i nevoljnost da uvede sankcije Moskvi usred rata u Ukrajini. Istinski zaokret ka Zapadu vjerovatno bi zahtjevao odlučnije akcije koje bi Srbiju približile istom. Kao značajan potez, Srbija je nedavno finalizirala dogovor o kupovini borbenih aviona Rafale od Francuske, što je prvi put da se zemlja odlučila za zapadno vojno naoružanje umjesto tradicionalnog oslanjanja na opremu iz ruske ili sovjetske ere. I dok je Vlada Srbije ovu kupovinu označila kao korak ka modernizaciji, ova odluka je podigla buru kako u zemlji, tako i u inostranstvu. Rusija, historijski bliski saveznik Srbije, izrazila je suptilno nezadovoljstvo zbog kupovine. Neki analitičari smatraju da Moskva ovo vidi kao izdaju ovog strateškog partnerstva, međutim, drugi sugerišu da odnosi Srbije sa Rusijom ostaju netaknuti, jer Beograd nastavlja da ima koristi od povoljnih gasnih sporazuma i diplomatske podrške Kosovu. Kritičari tvrde da ovaj vojni sporazum ne ukazuje nužno na istinski zaokret ka Zapadu, već odražava strategiju predsjednika Vučića da balansira saveze kako bi izvukao korist sa obje strane. Zapadni zvaničnici, sa svoje strane, i dalje su skeptični prema opredjeljenju Srbije da se na bilo koji smislen način pridruži NATO-u ili EU.

Koraci prema Zapadu: konstruktivni ili površni?

Dok je Srbija činila korake ka Evropskoj uniji, uključujući angažovanje u dijalogu sa Kosovom uz posredovanje EU, njeni koraci su bili spori i nedosljedni. Kritičari tvrde da su zapadne aspiracije Srbije često potkopane njenom unutrašnjom politikom i regionalnim ponašanjem, posebno njenim uticajem na Bosnu i Hercegovinu. Ključni aspekt uloge Srbije u regionalnom miru leži u njenom odnosu sa Republikom Srpskom, entitetom u Bosni i Hercegovini kojim dominiraju Srbi. Odnos Srbije sa Bosnom i Hercegovinom i dalje je pun tenzija, posebno u vezi sa Republikom Srpskom (RS), većinski srpskim entitetom u Bosni. Rukovodstvo RS-a, pod Miloradom Dodikom, pojačalo je pozive za veću autonomiju, i otcjepljenje – potez koji bi mogao destabilizirati cijeli region. Zapadni posmatrači se nadaju da će sve veće veze Srbije sa EU i zapadnim silama podstaći konstruktivniju ulogu u Bosni i Hercegovini. Međutim, postupci Srbije često potkopavaju ove težnje. Beograd i dalje podržava Dodika politički i ekonomski, dajući težinu njegovim nacionalističkim retorikama. Iako je predsjednik Vučić javno pozivao na mir, postupci njegove vlade ukazuju na nevoljkost da se direktno ospori rukovodstvu RS, što dodatno komplikuje napore za pomirenje. Osim ako se Srbija istinski ne posveti poštovanju suvereniteta Bosne i Hercegovine, i ne bude radila na suzbijanju separatističkih ambicija RS, malo je vjerovatno da će njeni koraci prema Zapadu rezultirati smislenim mirom između dva naroda.

Štaviše, nevoljnost Srbije da prizna sopstvenu ulogu u jugoslovenskim ratovima ostaje bolna tačka. Dok srpski lideri ne izražavaju žaljenje zbog ratnih zločina, oni niti ne prihvataju punu odgovornost, podstičući ogorčenje među Bošnjacima i Hrvatima u Bosni i Hercegovini. Zapadne diplomate su u više navrata pozivale Srbiju da iskoristi svoj uticaj da promoviše jedinstvo u BiH, ali rezultati su bili iznimno loši. Umjesto toga, akcije Beograda često ohrabruju Dodikove separatističke tendencije, održavajući nestabilnost u regionu koji se još uvijek bori sa naslijeđem sukoba. Trenutna putanja Srbije postavlja ozbiljna pitanja o njenoj budućnosti kao demokratske i ekonomski stabilne države. Dok vlada ističe svoju želju za evropskim integracijama, njeni postupci često govore drugačiju priču. Od vojnih dogovora koji izazivaju geopolitičke sumnje do kontroverzi u vezi sa životnom sredinom koje ističu neuspjehe vlasti, Srbija je i dalje nacija koja se je u sukobu sa samom sobom. Ukoliko ne preduzme konkretne korake ka istinskim reformama – kako na domaćem, tako i regionalnom planu– rizikuje da nastavi nestabilnost za koju tvrdi da želi da prevaziđe.