Ušli su kroz malu dvorišnu kapiju. Jedan od njih trojice ostao je ispred oprezno pogledajući prema opustošenoj ulici. Ni traga, a ni glasa od bilo kakvog oblika života. Obučeni u maslinasto zelene uniforme, sa crvenim beretkama na glavi i crnim kožnim rukavicama bili su lišeni svakog oblika ljudskosti.

Iz kuće ukrašene sterilno bijelom fasadom tog junskog jutra izbacili su jednog običnog civila - Fikreta. Fikreta satkanog od kože, zuba, kostiju i dlake. Fikreta čovjeka, čovjeka kao što su i oni nekada bili.

Obučen samo u gaće i žutu majicu Fikret je naguran uz fasadu, glave uperene u zid kuće, ruku i nogu raširenih u stranu. Jedan od paravojnika počeo je da ga udara šakama po glavi, a onda se iz prikrajka začuo glas i zlokobna rečenica: Nemoj više, ja ću.

Ovo je bila naredba koju je izgovorio Nenad Stevandić tog 11. juna 1992. u dvorištu porodične kuće Fikreta Prevljaka u Kotor Varošu, opštini nedaleko od Banjaluke.



Šutirao ga je nogama u bubrege, dok se iznureno tijelo odbijalo o Fikretov automobil, tom prilikom Stevandić je praktično potvrdio medicinsko znanje izbivši Prevljaku sedam zuba.
Ovo je samo jedna od epizoda u ratnim pohodima Nenada Stevandića za koju nikada nije procesuiran.

Ratni, ali i poratni zločini:

1990. godine Stevandić je postao član Srpske demokratske stranke, na čijem je čelu tada bio Radovan Karadžić.

SDS je u saradnji sa ogrankom Službe državne bezbjednosti, po uzoru na Arkanove tigrove i Jedinicu za specijalne operacije (JSO ili Crvene beretke) formirao Srpske odbrambene snage ili skraćeno SOS - e. Ova paravojna formacija po provjerenom modus operandiju bila je sastavljena od sitnih kriminalaca i robijaša, ali i onih osoba koje su izbjegavale mobilizaciju u redovne jedinice Vojske Republike Srpske. Tako su uz JNA i VRS, djelovale Vojna policija, zvanični MUP, te SOS-e.

Srpske odbrambene snage bile su zamišljene kao produžen ruka SDS - a uz saglasnost i podršku Službe državne bezbjednosti, model sličan onom po kojem su funkcionisale nacističke SS divizije.

Stevandić je tada postao komandant SOS-a i član ratnog kriznog štaba Autonomne pokrajine Krajina.

Njegov zadatak bio je komandovanje jedinicom koja je zastrašivala nesrpske civile, ali i Srbe koji su se protivili politci SDS-a. Budući da je Banja Luka predstavljala polaznu tačku ratnih dejstava, tadašnjoj vlasti nije odgovarala potpuna anarhija na ulicama, pa se nasilje preseljavalo u manja, okolna mjesta.

Tokom nasilnog preuzimanja vlasti u periodu proljeća 1992. godine SOS-e su odiigrale ključnu ulogu u pripremama za etničko čišćenje.

Od početka rata, pa sve do njegovog kraja, jedan od čelnih ljudi Vojske Republike Srpske bio je general Manojlo Milovanović.



Milovanović je bio zamjenik načelnika generalštaba Ratka Mladića, te komandant druge vojne oblasti. Prije ratnih sukoba službovao je u Skoplju, a potom kratko i u Sarajevu, gdje su ga i zatekli početni dani oružanog konflikta.



General Milovanović je održavao aktivan kontakt sa zvaničnim Beogradom tokom, ali i nakon rata i to direktno sa Slobodanom Miloševićem.

Za nekadašnjeg predsjednika SR Jugoslavije i ratnog druga Mladića tvrdio je da nisu učestvovali u počinjenu ratnih zločina.
Njegova uloga veziste na relaciji Banja Luka - Beograd bila je presudna za koordinaciju vojnih akcija i masovnih ubistava, ali je uvelike uticala i na kasniju zaštitu ratnih aktera, među kojima se našao i Nenad Stevandić.

U ulozi paravojnog komandanta i terenskog operativca Državne bezbjednosti, Stevandić je uživao naklonost Beograda i samog Miloševića.

Nakon završetka rata Stevandić se vratio u okrilje medicine, te je istovremeno nastavio političku karijeru kao član SDS-a.
Na području entiteta Republika Srpska u periodu nakon 1995. godine nisu se spominjali ratni zločini, osim sporadično kroz optužnice koje su dolazile iz Haga.

O logorima u okolini Prijedora i sistematskim egzekucijama na Korićanskim stijenama prve su pisale banjalučke Nezavisne novine, čiji je osnivač i glavni urednik bio Željko Kopanja.

Na osnovu novinskih članaka i opsežne istrage haškog tribunala, 1999. godine podignuta je optužnica protiv više lica zbog ratnih zločina na lokalitetu Korićanskih stijena, gdje je pogubljeno oko 200 Bošnjaka, a samo dvojica su preživjeli streljanje i bacanje u ponor.

Zbog novinarske hrabrosti i tekstova o pomenutom zločinu na Željka Kopanju izvršne je neuspjeli atentat.

22. oktobra 1999. godine ispod njegovog vozila postavljena je autobomba, a vlasnik Nezavisnih novina tada je ostao bez obe noge.

Usljedila je opsežna istraga u kojoj su učestvovali MUP RS, FBI i Scotland Yard.



Izvršioci nikada nisu identifikovani, a prema saznanjima koja su iatražioci podijelili sa gospodinom Kopanjom, nalog za njegovu egzekuciju je došao iz Beograda i to lično od Slobodana Miloševića.

Ministar unutrašnjih poslova RS-a u tomu periodu bio je Sredoje Nović, trenutni član Doma naroda Parlamenta BiH.



Podsjećanja radi Nović je prije rata bio uposlenik SDB-a. Obavještajnim zanatom bavio se i tokom rata, a 2007. godine imenovan je za prvog direktora SIPA-e.

Željko kopanja je 2012. godine tokom intervjua u emisija Nedeljom u 2 na HRT-u govorio o atentatu. Tada je između ostalog istakao i sljedeće:

Tri mjeseca prije atentata na mene, danas doktor jedan je meni rekao, inače taj doktor je poznat kao radikalno krilo Srpske demokratske stranke i mislim da je bio blizak Crvenim beretkama, rekao je meni, čuvaj se, nemoj voziti benzinski auto, vozi dizel, drži rezervoar do pola, neće biti ovo (kažiprstom imitira pištolj) već ovo (rukama pokazuje eksploziju). Danas je taj čovjek poslanik u parlamentu Republike Srpske, ja sam rekao policiji za to, poslije sam pogledao izjavu, neku nesuvislu, znači nije bilo volje.



Nakon istrage Kopanja je razgovarao sa Paulom Gradyjem, istražiteljem FBI - ja koji mu je neformalno obznanio da postoje opstrukcije u entitetskoj policiji, a da je nalog za atentat došao iz Beograda.

Vratimo se za trenutak na početak pasusa.
Iz Banja Luke direktnu liniju sa Slobodanom Miloševićem ima general Milovanović, a doktor, radikalni sdsovac može biti samo Stevandić, koji je po zanimanju otorinolaringolog, a 2010. godine preuzima poslanički mandat u NSRS.



Iako je Stevandićeva izjava zvanično evidentirana, a istu je potvrdio i gospodin Kopanja, potencijalna umješanost aktuelnog predsjednika skupštine u pokušaj ubistva glavnog urednika Nezavisnih novina nikada nije detaljnije istražena.

Gospodin kopanja je preminuo 2016. godine, a general Milovanović tri godine kasnije, tačnije 2019. godine. Generalov sin, Nedeljko Milovanović, bio je uposlenik Uprave za indirektno oporezivanje BiH, ali je i on preminuo od posljedica raka. Ipak, snaha nekadašnjeg Miloševićevog emisara, gospođa Daniela Milovanović itekako je živa, a trenutno je predsjednica Vrhovnog suda Republike Srpske.



Namještenja za članove porodice svojevrsna su nagrada za ratne zasluge. Ordenje koje ima i svoju praktičnu primjenu.

Daniela Milovanović ranije je radila u Osnovnom sudu u Banjaluci, a bila je i sudija pravne ustanove ne čijem je čelu trenutno.

Zanimljivo je da njen svekar nikada nije optužen za ratne zločine, ni od bosanskohercegovačkog pravosuđa, ali ni od tribunala u Hagu, te ga je krivično potraživala samo Hrvatska zbog navodne naredbe za granatiranje Nove Gradiške 1995. godine.

U međuvremenu ni Stevandić nije potraživan za učešće u ratnim zločinama, za šta postoje evidentni dokazi, ali i živi svjedoci.
Osim premlaćivanja civila u Kotor Varoši, Stevandićev ratni maraton obilježio je i zloglasni, banjalučki Crveni kombi.

Crveni kombi je tokom rata kružio gradom u periodu policijskog časa, a često i tokom dana, u njemu su se vozili pripadnici samoprozvanih Crvenih beretki, te su legitimišući pripadnike iste i premkaćivali, a nerijetko im je otimana i sitnija, lična imovina. Za torture počinjene metodom upotrebe Crvenog kombija do danas niko nije odgovarao.

Jedan od crvenokombijaša koji idalje neometano šeta Banjalukom, a nikada nije procesuiran je i Mirolslav Miro Kurbalija, ratni pripadnik SOS-a koje su bile poznate i kao vojna policija, što suštinski nije isto.



Supruga gospodina Kurbalije je Tatjana Kurbalija, po struci koleginica Nenada Stevandića, koja je dugi niz godina radila na odjelu za uho, grlo i nos pri UKC-u Republike Srpkse, sve dok javno zdravstvo nije zamjenila privatnim.



Ne zaboravimo i koruptivnu aferu prilikom nelegalne nabavke zaštitne opreme tokom pandemije korona virusa, u kojoj je najdeblji kraj izvukao tadašnji direktor Instituta za javno zdravstvo - Branislav Zeljković. Prilikom vještačenja telefona optuženih utvrđena je komunikacija sa predsjednikom NSRS i liderom Ujedinjene Srpske.

Simbioza rodbinskih, prijateljskih veza i snažna koruptivna čvorišta, kao i međusobna zaštita od pravnog gonjenja, omogućila su doktoru, crvenoberetkašu, nekadašnjem sdsovcu, ne samo da izbjegne sudski proces, već i da postane važan politički faktor koji već skoro 20 godina uživa benefite na račun građana.

Nagomilani predmeti čekaju bolje sutra:

Bolje sutra ili bolje tužioce, šta god čekali predmeti u Tužilaštvu Bosne i Hercegovine, činjenica je da 86 predmeta iz domena ratnih zločina idalje čeka potpunu realizaciju. U nekim od tih dokumenata sa jasnim dokazima umješanosti u ratne zločine spominje se, i to mnogo puta Nenad Stevandić.
Ponajviše za ratne zločine na području Kotor Varoši i Banjaluke.
U maju ove godine šturo je objavljena informacija da Tužilaštvo BiH posjeduje dokumentaciju u kojo se Stevandić spominje u kontekstu ratnih zločina.

Inertnost tužilaštva ne treba da čudi, na tu anomaliju pravosuđa odavno smo navikli, a još je manje čudan nerad posebnog odjela za ratne zločine, jer je na čelu ovog organa tužilaštva - Ivan Matešić.



Matešić osim navodne zaljubljenosti u pravo, gaji i velike simpatije prema fudbalu i susjednoj Hrvatskoj, vjerovatno znatno veće simpatije nego prema Bosni i Hercegovini čiji građani plaćaju njegov nerad.

Na vrhuncu koalicione ljubavi između SDA i HDZ-a tokom 2007. godine Ivan Matešić je bio savjetnik federalnog ministra pravosuđa - Feliksa Vidovića.



Vidović je dugogodišnji kada stranke na čijem je čelu Dragan Čović.
U mandatu Feliksa Vidovića protiv Čovića su vođena ili završena dva sudska proces, a u oba je na kraju izašao kao suštinski pobjednik. Zbog korupcione afere u kojoj je pogodovao kompaniji porodice Ivanković - Lijanović, prvi u Hrvata nepravomoćno je osuđen na pet godina zatvora 2006. godine, svega dvije godine kasnije Apelaciono vijeće Suda BiH odbacilo je presudu zbog sopstvene nenadležnosti.

Dopuštanjem da kadar stranke protiv čijeg se predsjednika vodi sudski postupak bude izabran za ministra pravde, dokaz je odgovornosti SDA za Bosnu i Hercegovinu.
Nakon kratke digresije vratimo se na Matešića.

Dobri Ivan iz Rame 2018. godine otputovao je u Rusiju kako bi gledao utakmice Svjetskog fudbalskog prvenstva na kojem je susjedna Hrvatska ostvarila briljantan rezultat.
Tada je nastala i ova slika:



Rukovodilac specijalnog odjela za ratne zločine Tužilaštva BiH našao se u društvu sa Ivom Sanaderom, tada već bivšim i osumnjičenim premijerom Hrvatske. Tri godine kasnije, preciznije 2021. godine Sanader je pravomoćno osuđen na zatvorsku kaznu u trajanju od 18 godina.

Zbog sporne fotografije protiv Matešića je vođen i disciplinski proces, ali isti nije urodio suspenzijom. Podsjećanja radi u tom periodu državni ministar pravde bio je Josip Grubeša, takođe član HDZ-a, dok je tužilaštvom rukovodila Gordana Tadić, naširoko poznata po aferama.





Matešić je disciplinski istraživan i zbog slučaja ratnih zločina u Križančevom selu. Tada su svjedoci tvrdili da je tužilac Matešić postupao neprofesionalno prema ispitivanim licima. Kako su tada rekli medijima, radilo se o psovkama, višesatnom čekanju u tužilaštvu, bacanju laptopa, ali i nuđenju novca, odnosno mita u zamjenu za svjedočenje tokom istrage. Ni ovaj disciplinski postupak nije Matešića učinio bivšim tužiocem.

Ivan Matešić i posebni odjel tužilaštva za ratne zločine ne štite Nenada Stevandića direktno, ali njihova nezainteresovanost i selektivan pristup predmetima idu mu u korist, dodamo li na to i politički žiri koji stoji iza odabira državnih tužioca, ne treba očekivati da će se u skorije vrijeme Nenad Stevandić naći na optuženičkoj klupi.

Nevinost - laž koja traje:

Nevinost Nenada Stevandića nije samo nuspojava korumpiranog pravosuđa, već i njegov lični, autonomni proizvod. U svakom odbijanju krivice od presudne je važnosti da sami sebe uvjerite u sopstvenu nevinost, a jataci će se vremenom sami pojaviti. Stevandićevu ubijeđenost mogao bi da poništi samo njegov želudac ili nesanica u kasnim, noćnim satima, ali takvo što je u njegovom slučaju malo vjerovatno. Upravo zato često vodi online ratove, čvsto braneći položaj, pokazujući tako da je idalje ratnik, tastatura ratnik.



Nenad Stevandić - ne(o)suđeni ratni zločinac i dugogodišnji foteljaš jedna je od klasičnih personifikacija bosanskohercegovačkog društva. Elegantno zaobljen, sklon veselju i alkoholu, arogantno vulgaran, ali prije svega nevin, jer ne postoje oni koji bi ga procesuirali. Karikatura sa simbolikom društvene propasti u (ne)prirodnim gabaritima.

Ipak, važnije je pitanje: koliko još Nenada Stevandića ima?