Rasipanje vlasti:

30. januara ove godine vlada Crne Gore ostala je bez podrške Demokratske narodne partije na čijem je čelu parlamentarni zastupnik Milan Knežević.


Milan Knežević

Radikalno desna, prosrpska DNP istupila je iz vladajuće koalicije malo manje od dvije godine prije redovnih, opštih izbora. Stranka čiju politiku čini nacionalistički sentiment već godinama zahtjeva reviziju ustava Crne Gore. Model koji zagovaraju baziran je na legitimnom predstavljanju naroda, sličan principu konstitutivnosti kakav je prisutan u Bosni i Hercegovini. Kamen spoticanja u odnosu između premijera Milojka Spajića (Pokret Evropa sad - PES) i kadrova prosrpskih stranaka nastao je zbog niza zahtjeva kojima se nominalno poboljšava položaj Srba u Crnoj Gori. Milan Knežević, lider DNP-a i predsjednik parlamenta Andrija Mandić već godinama insistiraju na uvođenju srpskoj jezika kao službenog, dvojnim državljanstvima sa Srbijom i raspakivanju model građanse države, kakva je Crna Gora po ustavnom uređenju.


Andrija Mandić

Iako u praksi postoji veliki raskol između srpske i crnogorske zajednice, potenciranje građanske države dovelo je Crnu Goru pred ulazna vrata Evropske unije.



Uprkos izlasku DNP-a iz vlasti, parlamentarna većina na čelu sa PES-om ostala je stabilna, ali ključna, identitetska pitanja ostaju neriješena, iako je njihovo rješavanje, izuzev u zahtjevima DNP-a i NSD-a, suvišno.

Vojvode i (po)četnici:

Politički asortiman Crne Gore veoma je šarolik. Vlast pored proevropskog PES-a, čija su zaštitna lica predsjednik države Jakov Milatović i premijer Milojko Spajić, čine još NSD, stranka koju predvodi predsjednik parlamenta Andrija Mandić (četnički vojvoda sa sertifikatom), Bošnjačka stranka, Socijalistička narodna partija, Demokratska Crna Gora, Ujedinjena Crna Gora, te dvije manjinske, albanske stranke.


Milojko Spajić

2023. godine prilikom sklapanja vlasti PES, kao stranka sa najvećim brojem osvojenih mandata morala je da bira imeđu nacionalno orijentisanih stranaka na jednoj i Demokratske partije socijalista (DPS) na drugoj strani. DPS kojim je više od dvije decenije rukovodio nekadašnji predsjednik i premijer Milo Đukanović ispala je iz postizborne kombinatorike, jer je PES kompletnu kampanju gradio na antidpsovskoj politici, odbijajuću da prihvati bilo kakvu mogućnost saradnje sa najvećom crnogorskom strankom nakon samih izbora.

DPS je završio u opoziciji, Milo Đukanović u političkoj pennziji, a PES je podijelio fotelje sa nacionalističkim strankama, uz izuzetak Demokratske Crne Gore.

Na vlast su tako, po prvi put od sticanja nezavisnosti 2006. godine, došle stranke kojima se indirektno rukovodi iz zvaničnog Beograda. Zanimljivo je da su poziv u vlast zajedno sa srpskim radikalima prihvatili i čelnici Bošnjačke stranke, ali o tome malo kasnije.

Milan Knežević, predsjednik DNP-a, jedan je od najglasnijih nacionalosta u Parlamentu, prije DNP-a bio je član Socijalističke narodne partije, čije je radikalno krilo kasnije formiralo Demokratski front, proširenu koaliciji prosrpskih stranaka, na čijem se čelu tada našao Andrija Mandić.

Mandić i Knežević godinama baštine dobre odnose sa Beogradom i Moskvom, što implicira umiješanost Bezbjednosno informativne agencije u veliki broj političkih skandala u Crnoj Gori.

2015. godine Knežević je izabran za predsjednika novoosnovane Narodne demokratske partije. U parlamentu države čije interese kontinuirano podriva prisutan je od 2009. godine, po struci je filolog, a u slobodno vrijeme piše poeziju.

Andrija Mandić znatno je isksuniji političar, a prvu funkciji zadužio je još davne 2000. godine, kada je imenovan za ministra privrede na saveznom nivou SR Jugoslavije. Kompletnu političku karijeru izgradio je na velikosrpskoj ideologiji, ali se često spominje i ogromno bogatstvo koje je stekao kroz godine, a čije porijeklo je do danas nepoznato. Osim politike aktivan je u oblasti preduzetništva, a još prije raspada bivše države imao je privatnu firmu koja se bavila obradom metala.

U svoj ratni CV upisao je haračenje u okolini Duborvnika, ali i ratovanje tokom NATO agresije na SR Jugoslaviju. 2007. godine nepoznati četnički imigrant iz Francuske imenovao ga je vojvodom Ravnogorskog pokreta. 2024. godine postao je predsjednik crnogorskog parlamenta.

Anomalija konstitutivnosti:

Uspostavljanje nacionalne ravnopravnosti moguće je i kroz izmjenu Ustava Crne Gore, tako što bi se Srbima dao status konstitutivnog naroda i srpski jezik postao službeni u skladu s njihovim brojem u populaciji.

Ovo je jedna od mnogobrojnih izjava Milana Kneževića kojom u posljednjih nekoliko godina poziva na reviziju postojećeg ustava Crne Gore, prema kojem je ova država primarno ustrojena kao država njenih građana, a ne naroda. DNP i NSD godinama kultivišu mit o ugroženosti Srba u Crnoj Gori, te nerijetko govore i Crnogorcima kao vještačkom narodu.


Srbi su građani drugog reda u Crnoj Gori. Stav je ovo Andrije Mandića, koji je upotpunio tvrdnjom o tome da Srbi imaju probleme u Crnoj Gori samo zato što su Srbi.

Vodeći tandem prosrpske politike u zemlji objasjanoj svijetlom, majskom zorom propagira model konstitutivnosti, čijim bi se usvajanjem, a sve pod krinkom nužnih reformi, direktno poništila građanska država. Osim interesa Kneževića i Mandića, ovakav potencijalni rasplet odgovara i zvaničnom Beogradu. Brojne spletke, među kojima se ističe pokušaj postavljanja spomenika četničkom zločincu Pavlu Đurišiću samo su neki od pokaznih primjera malignog dejstva režima Aleksandra Vučića na politički život Crne Gore.

Konstitutivnost je anomalija koja je svoj puni potencijal zasigurno pokazala u BiH, a budući da je i Crna Gora multietnička država postoji plodno tlo za daljnji razvoj zloćudnog dejstva legitimnog predstavljanja, etničkih kvota i svih pratećih nuspojava ustavne konstitutivnosti u praksi.

Bošnjačka stranka u raljama srpskih interesa:

Prema popisu iz 2023. godine Bošnjaci čine 9,45% stanovništva Crne Gore, što iznosi malo više od 58 hiljada.

Najveća stranka sa bošnjačkim predznakom u parlamentu je Bošnjačka stranka, čiji je aktuelni predsjednik Ervin Ibrahimović, ministar vanjskih poslova, podpredsjednik parlamenta i zamjenik premijera za pitanja međunarodnih odnosa. Osnovana je 2006. godine spajanjem nekoliko manjih, bošnjačkih stranaka, a od tada do danas svega dva puta je bila u opoziciji. U prijašnjim sazivima vlade funkcioneri stranke pružali su podršku DPS-u i politici Mila Đukanovića.

Nakon izbora 2023. godine Bošnjačka stranka nije prihvatila ulazak u vladajuću koaliciju, ali već sljedeće godine prilikom rekonsteukcije većine u parlamentu dobija nekoliko ministarskih mandata i mjesto podpredsjednika parlamenta. Tražeći stabilnu većinu premijer Spajić pristao je na saradnju sa srpskim strankama, ali i jedinom paralmentarnom bošnjačkom strankom.

U trenutnom sazivu vlade Crne Gore prisutno je šest ministara iz reda Bošnjaka, četvoro iz redova BS-a, te dvije ministrice iz PES-a. Zanimljivo je da čak ni u Bosni i Hercegovini gdje Bošnjaci čine više od 50% stanovništva nema toliko Bošnjaka u Vijeću ministara, koliko ih ima u Vladi Crne Gore. Čini se da samim tim Bošnjaci politički bolje kotiraju u Crnoj Gori.


Na četvrtom kongresu Bošnjačke stranke u junu 2021. godine Ervin Ibrahimović je izjavio da vlast u Crnoj Gori mora posmatrati Bošnjake kao partnere, a dvije godine kasnije u sličnom tonu ustvrdio je da nema prosperitetne Crne Gore bez Bošnjaka. Suštinski su obe tvrdnje istinite, ali se ne poklapaju sa pristankom Bošnjačke stranke da uđe u vlast sa prosrpskim strankama koje godinama grade svoju politiku na negiranju genocida u Srebrenici, nipodaštavanju prava manjinskog stanovništva i raspakivanju postojećeg ustava koji pruža priliku bošnjačkim aketrima da aktivno učestvuju u vlasti i budu upravo ono što žele - ravnopravni građani i partneri u političkim procesima. Trenutna parlamentarna većina bazirana je na komplikovanoj i često neefikasnoj saradnji PES-a i srpskih stranaka, ali se istovremeno nijedna odluka ne može usvojiti bez podrške Bošnjačke stranke.

Ervin Ibrahimović i Milojko Spajić za sada rade odličan posao u pogledu evropskih integracija, ali njihovi kvalitetni potezi često ostaju u sjeni sve učestalijih skandala koje prave njihovi koalicioni partneri iz Nove srpske demokratije, predvođeni vojvodom Mandićem. Ako bismo politička dešavanja u BiH i Crnoj Gori posmatrali komparativno, nameće se zaključak da etničke razmjerice u obe države služe kao osnovna podloga bez koje je nemoguće ostvariti bilo kakav ekonomski, infrastrukturni ili diplomatski cilj.

Vrijedi li samim tim Bošnjacima vlast u kojoj su primorani da sarađuju sa četničkim vojvodom i liberalnim pragmatikom, dok istovremeno nerijetko trpe govor mržnje, ali i opasne pozive na disoluciju modela građanske države?

Mrcvarenje države:

Crna Gora je definitivno veoma blizu ulasku Evropsku uniju, ali će za rad punopravnog članstva još neko vrijeme morati da se bori sa navionalističkim tendencijama iza kojih ne stoji realan, ostvariv politički cilj, već isključivo nastojanje nekolicine političkih aktera da očuvaju svoj položaj na javnim funkcijama.

Dosljednost nije jedna od osobina političara, ali njuh za interes svakako jeste, pa bi se možda na taj način mogla objasniti odluka bošnjačkih predstavnika da participiraju u vlasti čiju okosnicu čine srpski desničari. Posmatrano iz šire perspektive ova dva pola političkog spektra postaju saučesnici u razgrađivanju građanske države.

Članstvo u EU svakako bi moglo da spasi Crnu Goru od pretvaranja u Bosnu i Hercegovinu, barem u pogledu degeneričnog uticaja principa konstitutivnosti naroda.