SARAJEVO — Temeljna transformacija mehanizama američkog angažmana u Bosni i Hercegovini, koja se odvijala u periodu od septembra 2025. do januara 2026. godine, ukazuje na uspostavljanje nove arhitekture "transakcione diplomatije". Istraživanje zasnovano na analizi FARA registara, korporativnih arhiva i javno dostupnih dopisa otkriva mrežu bivših zvaničnika Trumpove administracije, pravnih eksperata i privatnog kapitala koji djeluju izvan službenih kanala State Departmenta.
Ova politika iz sjene usmjerena je na demontažu centralizovanih državnih struktura u korist modela "suverenih" entiteta, što se direktno podudara sa separatističkim agendama rukovodstva u Banjoj Luci i Mostaru. Kroz strateško korištenje energetskih projekata, poput gasovoda Južna interkonekcija, i kompleksnih pravnih manevara za navigaciju unutar režima sankcija, ovi akteri aktivno redefiniraju ustavni poredak zemlje. Ono što se na prvi pogled čini kao serija komercijalnih inicijativa, zapravo predstavlja koordiniran napor za promjenu paradigme američkog uticaja na Balkanu, prelazeći sa post-dejtonske stabilizacije na transakcionu diplomatiju vođenu privatnim interesima.

Vakuum suvereniteta

"Project 2025" kao arhitektura institucionalne erozije

Politička dinamika u Bosni i Hercegovini tokom 2025. godine prestala je biti isključivo unutrašnje pitanje i postala poligon za radikalno novu američku vanjskopolitičku paradigmu. Ono što se na terenu manifestovalo kao niz blokada u suštini je bio "vakuum suvereniteta" - namjerno stvoren prostor u kojem su tradicionalni mehanizmi međunarodne zajednice, predvođeni Uredom visokog predstavnika (OHR), sistematski delegitimizirani. Ključni katalizator ovog procesa bio je intelektualni i politički okvir definisan u radikalnom manifestu poznatom kao "Projekat 2025".
Ovaj dokument, osmišljen u krilu najuticajnijih konzervativnih organizacija u Washingtonu, postavio je temelje za napuštanje post-dejtonskog konsenzusa. Njegova implementacija na Balkanu počela je serijom specifičnih policy briefova koji su služili kao prethodnica poslovnim operacijama.

Max Primorac i Heritage Foundation

Plan za "tri entiteta"

Centralna tačka ovog ideološkog napada bio je izvještaj Maxa Primorca iz jula 2025. godine, objavljen pod okriljem Heritage Foundation. Primorac, bivši visoki zvaničnik USAID-a, u svom je radu OHR definisao kao "nedemokratski, globalistički relikt" koji aktivno sprječava ekonomski razvoj i stabilnost. Njegov prijedlog nije bio samo reforma već radikalna rekonfiguracija: pozvao je na hitno ukidanje Bonskih ovlasti i prelazak na model tri "suverena" entiteta.

Ovaj dokument je prvi put u zvaničnim vašingtonskim krugovima legitimizovao zahtjeve Dragana Čovića za hrvatskom samoupravom i Milorada Dodika za entitetskim suverenitetom, tretirajući ih ne kao separatizam, već kao "povratak demokratskim principima samoodređenja". Primorac je postavio tezu da je centralizovana država BiH vještačka tvorevina "deep state" birokratije, čime je direktno uskladio lokalne nacionalističke ciljeve sa agendom američke nove desnice.

Russ Vought i Center for Renewing America

"Dormant NATO" strategija

Dok je Primorac napadao civilni nadzor nad BiH, Russ Vought, predsjednik Center for Renewing America (CRA) i jedan od glavnih arhitekata "Project 2025", fokusirao se na sigurnosnu arhitekturu. Kroz koncept "Dormant NATO" (uspavani NATO), Vought je zagovarao izolacionistički pristup u kojem SAD povlače svoje prisustvo i odgovornost iz Evrope, prepuštajući regionalnu sigurnost lokalnim akterima.

Za Bosnu i Hercegovinu, ova strategija je značila diplomatsku dozvolu za secesiju. Voughtov okvir je sugerisao da stabilnost Balkana više nije strateški interes SAD-a ukoliko ona zahtijeva stalnu vojnu ili diplomatsku intervenciju. Ovo je stvorilo dozvolu za djelovanje (permission structure) u kojoj su secesionistički potezi Banja Luke tretirani kao "unutrašnja administrativna reorganizacija" u koju se SAD ne bi trebale miješati. Sastanci RS ministra Zlatana Klokića sa krugovima oko CRA krajem 2025. godine potvrdili su da su ovi narativi direktno koordinisani kako bi se osiguralo da buduća administracija ne reaguje na povlačenje nadležnosti RS-a iz državnih institucija.

Pokušaj rehabilitacije Milorada Dodika

Od proksija do patriote

Ovaj ideološki inžinjering omogućio je ključnu transformaciju Milorada Dodika u američkim medijima. Putem operativaca poput Roda Blagojevicha (RRB Strategies), koji je angažovan uz retainer od 625.000 dolara, Dodik je rebrendiran iz "ruskog igrača pod sankcijama" u "Balkanskog Bolsonara" – konzervativnog lidera koji se bori protiv iste one "globalističke elite" s kojom se suočava i Donald Trump.

Povezivanjem Dodikovih pravnih bitaka sa sudskim procesima protiv Trumpa, mreža je stvorila narativ u kojem je odbrana RS-a zapravo odbrana hrišćanskih, konzervativnih vrijednosti od "liberalnog imperijalizma" Sarajeva i Washingtona. Time je postignuto da bilo kakav pokušaj State Departmenta da nametne nove sankcije ili ojača OHR bude dočekan kao napad na ideološke saveznike nove vašingtonske elite.

Kada su think-tankovi izdali ove "licence za rad", teren je bio potpuno očišćen. Institucionalna diplomacija je potisnuta, a BiH je postala prostor gdje se ustavni poredak može direktno razmjenjivati na slobodnom tržištu uticaja. Na taj pripremljeni teren, u januaru 2026. godine, sletjela je delegacija porodice Flynn, noseći sa sobom ugovore koji su politiku trebali pretvoriti u konkretan energetski profit.

Ljubav na relaciji Mostar-Wyoming

Energetska infrastruktura kao sredstvo a ne cilj

Dok su ideološke osnove postavljane u Washingtonu, operativna faza plana preuzimanja kontrole nad interkonekcijom dobila je svoj fizički oblik kroz visoko koordinisan pritisak na energetski sektor Bosne i Hercegovine. U središtu ove faze nalazi se strateški "pokret kliještima" (pincer movement) koji provode braća Flynn, a koji omogućava mreži da istovremeno operiše na oba kraja političkog spektra u zemlji. Dok Michael Flynn, bivši savjetnik za nacionalnu sigurnost SAD-a, putem firme Resilient Patriotic LLC vodi političku strategiju Republike Srpske i lobira za priznavanje "suverenih entiteta", njegov brat Joseph Flynn predvodi komercijalni proboj u Federaciji BiH.

Ova podjela rada omogućava mreži da se u Banjoj Luci pozicionira kao zaštitnik srpskih interesa, dok u Sarajevu i Mostaru nastupa pod krinkom "zapadne alternative" ruskom gasu. Ključni instrument ovog proboja je AAFS Infrastructure and Energy LLC, poslovni subjekt registrovan u saveznoj državi Wyoming u novembru 2025. godine. Izbor Wyominga za sjedište firme nije slučajan; ova jurisdikcija nudi najviši nivo korporativne neprozirnosti u SAD-u, omogućavajući prikrivanje stvarnih izvora kapitala i vlasničkih struktura iza "shell" kompanija. Osnivanje firme svega dva mjeseca prije ključne posjete Sarajevu ukazuje na to da je AAFS namjenski kreiran za preuzimanje projekta Južne interkonekcije, čija se vrijednost procjenjuje na 200 miliona dolara.

Političku težinu ovoj komercijalnoj delegaciji daje prisustvo Jesseja Binnalla. Binnall nije tek pravni savjetnik; on je u javnosti poznat kao lični advokat Donalda Trumpa i ključni arhitekta pravnih strategija vezanih za osporavanje izbornih rezultata 2020. godine. Njegovo pojavljivanje u Mostaru i Sarajevu 12. januara 2026. godine poslalo je jasnu poruku lokalnim liderima: projekat Južne interkonekcije ima direktnu liniju podrške prema budućem vrhu američke izvršne vlasti. Binnallova uloga u Bosni i Hercegovini je uloga "arhitekte": on služi kao diplomatski as koji otvara vrata institucija, ali i kao pravni mozak koji stoji iza modela "Private Concession".

Ovaj model, koji Binnall aktivno zagovara, predviđa amandmane na zakone Federacije BiH koji bi omogućili prenos nadležnosti nad gasovodom sa državnog operatera BH-Gas na novi, privatni poslovni subjekt sa sjedištem u Mostaru. U strateškom partnerstvu sa Draganom Čovićem, AAFS nastoji osigurati koncesiju na period od 30 do 50 godina. Za HDZ BiH ovo nije samo ekonomsko pitanje; kontrola nad gasovodom kroz privatni entitet u Mostaru predstavlja uspostavljanje de facto energetske autonomije, što je ključni stub u izgradnji infrastrukture buduće samouprave.

Delegacija je tokom posjete vješto koristila institucionalni vakuum, ostvarivši sastanke u Ministarstvu vanjskih poslova BiH i Ambasadi SAD-a. Ovi susreti su kasnije u javnosti i kod investitora korišteni kao dokaz "zvanične" američke podrške, čime je privatni, profitno orijentisani projekt dobio privid državnog prioriteta. Time je gasovod, prvobitno zamišljen kao alat državne stabilnosti i energetske diverzifikacije, transformisan u valutu kojom se kupuje politička lojalnost vašingtonskih elita i cementira teritorijalna fragmentacija Bosne i Hercegovine.

The Shell Game

Institucionalni paravani i pravno ratovanje

Dok energetski krak operacije fokusira resurse Federacije, u Republici Srpskoj se odvija najsofisticiranija faza plana: izgradnja paralelne diplomatije koja koristi javni novac za finansiranje sopstvenog secesionizma. U središtu je taktika "The Shell Game" (igra paravana) – sistem u kojem se institucionalna moć zloupotrebljava kako bi se zaobišle američke sankcije i izgradio pravni štit protiv države. Budući da su Milorad Dodik i njegovi najbliži saradnici pod strogim sankcijama OFAC-a, direktno ugovaranje lobista bilo je pravno nemoguće. Rješenje je pronađeno u Ministarstvu za evropske integracije RS pod vodstvom Zlatana Klokića. Ovo ministarstvo služi kao "administrativno čvorište" koje u FARA prijavama nastupa kao nesankcionisani nalogodavac.

Međutim, ključni distributer u Washingtonu je L. Marc Zell (Zell & Associates). Prema ugovoru iz decembra 2025., Zell djeluje kao centralni dispečer koji prihvata uplate iz budžeta RS i distribuira ih mreži podizvođača. Ovim se stvara dodatni sloj između Banja Luke i operativaca, što otežava praćenje tragova novca. Ovu strukturu dopunjuju Martin Obst (MO Strategies), koji služi kao "access broker" (posrednik za pristup) Trumpovim krugovima, i Spencer Stokes (Stokes Strategies), čiji je zadatak ekonomska validacija RS projekata.

Ono što ovu operaciju čini "zrelom" i opasnom jeste prelazak sa lobiranja na "lawfare" (pravno ratovanje).
Umjesto pukog PR-a, angažovan je čitav tim pravnih firmi sa specifičnim zadacima:

• GS2 Law PLLC (Robert Garson): Ofanzivni krak. Garsonov zadatak je direktni napad na legitimitet OHR-a i osporavanje sankcija pred američkim sudovima. On ne brani klijente; on napada pravni temelj međunarodnog nadzora u BiH.
• Binnall Law Group (Jesse Binnall): Arhitekta legislative. Kao Trumpov lični advokat, Binnall piše nacrte zakona za "povrat nadležnosti", pretvarajući političke parole u pravno-tehničke dokumente.
• McGinnis Lochridge (Carl Galant): Veteran operacije. Galant decenijama pruža ustavno-pravnu podršku RS-u, osiguravajući kontinuitet u pravnom osporavanju države.
• Schifanelli Law (Marc Schifanelli): Fokusiran na pravnu zaštitu trgovinskih i investicionih kanala, operišući kroz RS Office u Washingtonu pod vodstvom Obrada Kesića. Kesićeva kancelarija služi kao decenijski institucionalni sidrište u SAD-u koje koordiniše rad svih novopridošle firmi.

Ova strategija podrazumijeva izradu pravnih akata i nacrta legislacije koji direktno erodiraju nadležnosti države Bosne i Hercegovine. Umjesto da traže politički kompromis, Garson i njegovi saradnici nastoje pravno "legalizovati" secesionističke korake RS-a, tretirajući ih kao zaštitu "legalnih prava i obaveza" entiteta pod okriljem međunarodnog prava.

Sigurnosni i hibridni sloj mreže

Tactic COC, Dickens & Madson i Continental Strategy

Ovaj segment mreže funkcioniše kao nivo operativne podrške u kojem se prepliću privatni obavještajni sektori, geopolitičko zastupanje i institucionalna neutralizacija. Struktura je dizajnirana da osigura paralelne kanale djelovanja koji su istovremeno komplementarni ciljevima u Banjoj Luci i usmjereni na smanjenje manevarskog prostora državnih institucija u Sarajevu.

• Tactic COC LLC (Sigurnosni i tehnički okvir): Na osnovu ugovora sa Ministarstvom za evropske integracije RS, firma Tactic COC LLC (Florida) prima fiksnu naknadu od 1,2 miliona dolara godišnje. Mandat obuhvata "savjetovanje o nacionalnoj sigurnosti i ekonomskim odnosima". Operativna analiza ukazuje na to da ovaj entitet služi kao vanjski izvođač za procjenu sigurnosnih rizika i logističku podršku sigurnosnom aparatu Republike Srpske. Dokumentovana putovanja Leonarda Scatturicea u Banju Luku u drugoj polovini 2025. godine potvrđuju direktnu koordinaciju na terenu u vezi sa specifičnim tehničkim i sigurnosnim zahtjevima entitetskih institucija.

• Dickens & Madson (Bilateralna geopolitička veza): Firma Dickens & Madson (Kanada), pod vodstvom Ari Ben-Menashea, angažovana je u oktobru 2025. godine sa specifičnim zadatkom simultanog zastupanja interesa kod administracija u Washingtonu i Moskvi. FARA registracija (Reg. #2345) precizira ulogu firme u osiguravanju međunarodne podrške za pozicije RS-a unutar oba geopolitička bloka. Ovaj aranžman se funkcionalno poklapa sa aktivnostima ruskog informacionog kanala Rybar (Mikhail Zvinchuk), čije su operacije u BiH krajem 2025. godine služile kao informativna podrška narativima koje su istovremeno plasirali lobistički krugovi u SAD-u.

• Continental Strategy (Strukturalna neutralizacija): Poseban mehanizam unutar ove mreže predstavlja djelovanje firme Continental Strategy (Carlos Trujillo). Dok primarni dio mreže zastupa interese Republike Srpske, Continental Strategy je angažovan od strane Bosnian American Alliance (BAA) za potrebe Ministarstva vanjskih poslova BiH.

Ovaj dualni model rezultira strukturalnom neutralizacijom državne odbrane jer angažovanjem firme koja pripada istoj ideološkoj i poslovnoj mreži kao i lobisti koji rade na demontaži nadležnosti BiH, Ministarstvo vanjskih poslova BiH je dovedeno u stanje funkcionalne zavisnosti o istim akterima koji u pozadini koordiniraju interese suprotstavljene strani.
Ishod je kreiranje privida diplomatskog balansa, dok se u realnosti kapacitet države za pružanje efektivnog otpora planovima o energetskoj i pravnoj podjeli BiH sistemski umanjuje.

"America First" kao diplomatski štit

Ova aspekt lobističke mreže predstavlja proces institucionalne legitimacije unutar vašingtonskog ekosistema, gdje se vrši "normativna" adaptacija lokalnih etno-nacionalnističkih ciljeva u smjernice buduće američke vanjske politike. Ovaj mehanizam nadilazi okvire lobiranja; on koristi prestižne istraživačke centre (think-tankove) kao validatore koji radikalne koncepte etničke segregacije i administrativne dekonstrukcije države rebrendiraju u legitimne strateške imperative SAD-a.

Ključna figura u ovom čvoru je Matthew Whitaker, bivši vršilac dužnosti državnog tužioca SAD-a i visoki funkcioner AFPI-ja. Whitakerova pozicija omogućava mreži da svoje ciljeve u BiH — poput energetske autonomije HDZ-a ili administrativne secesije RS-a — predstavi ne kao kršenje Dejtonskog sporazuma, već kao implementaciju "nove, pragmatične vizije američkih interesa". Kroz seriju okruglih stolova i zatvorenih brifinga, AFPI je uspio socijalizirati ideju o "funkcionalnoj podjeli BiH" kao jedinom održivom rješenju, efektivno neutrališući tradicionalne argumente State Departmenta o multietničnosti i suverenitetu.

Posebno značajan događaj u ovom kontekstu bio je Global Energy Summit održan u oktobru 2025. godine. Pod pokroviteljstvom AFPI-ja, ovaj skup je poslužio kao platforma za "blagoslov" energetskih projekata porodice Flynn u Hercegovini. Na marginama samita, projekti poput Južne interkonekcije predstavljeni su ključnim donatorima i budućim kreatorima politike kao "strateški imperativ za istiskivanje ruskog uticaja". Time je stvoren cirkularni legitimitet: AFPI potvrđuje da je projekt AAFS-a u interesu SAD-a, dok AAFS koristi taj autoritet da u Sarajevu i Mostaru nastupa kao eksponent "nove američke volje".

Ovaj mehanizam validacije je presudan jer on stvara politički zaklon za lokalne aktere. Kada Milorad Dodik ili Dragan Čović povlače poteze koji destabiliziraju državu, oni se više ne pozivaju na Moskvu ili Zagreb, već na brifinge i policy papire AFPI-ja. Na taj način, institucije poput AFPI-ja omogućavaju da se secesionistički ciljevi "prevedu" na jezik američkog konzervativizma, čime se Bosna i Hercegovina, korak po korak, izvlači iz sfere međunarodnog prava i uvlači u sferu transakcione trgovine uticajem.

Nova paradigma – Bosna i Hercegovina kao transakciona zona

Istraživanje mreže operacija objedinjenih u okviru nove arhitekture američkog angažmana ukazuje na fundamentalnu promjenu paradigme: Bosna i Hercegovina više nije predmet post-konfliktne stabilizacije vođene principima liberalne demokratije, već poligon za transakcionu diplomatiju i privatni kapital. Ono što se na površini manifestuje kao serija nepovezanih političkih kriza, u suštini je koherentan sistem "zarobljavanja države" (state capture) kroz pet sinhronizovanih stubova uticaja:

• Energetski stub: Pokušaj preuzimanja kontrole nad Južnom interkonekcijom od strane konzorcija AAFS Infrastructure (braća Flynn i Jesse Binnall). Cilj je transformacija strateške infrastrukture u privatnu koncesiju koja služi kao ekonomska baza za političku autonomiju pod-državnih aktera.

• Pravni stub: Primjena strategije "pravnog ratovanja" kroz djelovanje firmi GS2 Law i Binnall Law Group. Fokus je na sistemskom osporavanju legitimiteta OHR-a i izradi legislativnih rješenja koja "legalizuju" povlačenje državnih nadležnosti.

• Finansijski stub: Mehanizam zaobilaženja američkih sankcija korišćenjem nesankcionisanih institucija, poput Ministarstva za evropske integracije RS, kao kanala za isplatu lobista. Preko firmi poput Zell & Associates, javni novac se transformiše u alat za kupovinu uticaja u Washingtonu.

• Hibridno-obavještajni stub: Angažman privatnih sigurnosnih subjekata poput Tactic COC za prikupljanje podataka i firme Dickens & Madson za geopolitičko uvezivanje sa Moskvom. Ovaj stub osigurava sinhronizaciju lokalnih poteza sa ruskim aktivnim mjerama i desničarskim mrežama u SAD-u.

• Ideološki stub: Korištenje platformi poput AFPI-ja i Heritage Foundation-a za intelektualno "pranje" secesionizma. Kroz rad ideologa poput Matthewa Whitakera i Maxa Primorca, radikalna etnička fragmentacija BiH redefiniše se kao legitiman interes nove američke vanjske politike.

Konačni ishod ovih operacija je Bosna i Hercegovina koja formalno zadržava svoj pravni subjektivitet, ali suštinski funkcioniše kao skup privatnih interesnih sfera. U ovoj novoj realnosti, ustavni poredak i državni resursi postali su valuta kojom se trguje na zatvorenom tržištu uticaja u Washingtonu.

Ovaj proces, međutim, ne bi dostigao kritičnu masu bez funkcionalnog odsustva koherentnog institucionalnog odgovora onih aktera koji nose primarnu ustavnu odgovornost za zaštitu integriteta države. Dok transnacionalne mreže privatnih operativaca sprovode sistemsku fragmentaciju bosanskohercegovačkog suvereniteta, politički centar u Sarajevu ostaje ograničen na reaktivne narative i deklarativni diskurs lišen operativne težine. Umjesto strateške prevencije, svjedočimo deficitu diplomatske pronicljivosti; dopuštanjem ulaska u 'zamku legitimiteta' kroz angažman istih subjekata koji simultano koordiniraju razgradnju državnih nadležnosti, domaći donosioci odluka su de facto kompromitovali nacionalne pozicije.
Takva koordinacija, svjesna ili ne, pretvorila je nominalni državni otpor u pasivno saučesništvo u sopstvenoj marginalizaciji.

Tradicionalna inercija domaćih aktera, koji nisu uspjeli identificirati mehanizme dekonstrukcije suvereniteta, rezultirala je potpunim kolapsom odbrambenih mehanizama države. Pasivno promatranje energetskog prodora porodice Flynn i ignoriranje pravne ofanzive usmjerene na delegitimizaciju OHR-a nadilaze okvire pukog diletantizma; riječ je o institucionalnoj abdikaciji kojom se sudbina zemlje prepušta akterima koji Bosnu i Hercegovinu tretiraju isključivo kao prostor za ekstrakciju profita i koncesioni plijen.

Za građane BiH ovo označava kraj ere međunarodne zaštite i ulazak u period u kojem se suverenitet više ne brani principima i pravom, već navigacijom kroz kompleksne interese privatnih operativaca i radikalno desnih ideologa. Država se više ne gubi na ratištima; ona nestaje u tišini svojih paralizovanih institucija koje su dopustile da postanu kusur u tuđim poslovnim aranžmanima.